Nowelizacja przepisów dotyczących jakości wody przeznaczonej do spożycia.

Zmiany w przepisach dotyczących jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi to jedna z ważniejszych zmian regulacyjnych ostatnich lat dla laboratoriów wykonujących badania wody, osób pobierających próbki, dostawców wody oraz podmiotów odpowiedzialnych za nadzór nad bezpieczeństwem zdrowotnym wody.

Nowe regulacje wynikają przede wszystkim z Ustawy z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz niektórych innych ustaw oraz z Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 maja 2026 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Ustawa została ogłoszona jako Dz.U. 2026 poz. 605, natomiast rozporządzenie jako Dz.U. 2026 poz. 748. Oba akty wdrażają do polskiego porządku prawnego wymagania wynikające z Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2184 dotyczącej jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi.

Znowelizowane wymagania zmieniają podejście do badań wody: większe znaczenie zyskuje analiza ryzyka, monitoring jakości wody, odpowiedzialność laboratorium, sposób pobierania próbek, charakterystyka metod badawczych oraz raportowanie wyników.¹

Dlaczego te zmiany są tak istotne i kogo dotyczą?

Główny Inspektorat Sanitarny wskazuje, że nowe przepisy wprowadzają bardziej kompleksowe podejście do bezpieczeństwa wody, oparte na analizie ryzyka i obejmujące m.in. źródło i ujęcie wody, uzdatnianie, magazynowanie, sieć dystrybucyjną oraz punkt poboru u odbiorcy.

Dla laboratoriów oznacza to konieczność spojrzenia na badanie jako na proces obejmujący:

  • właściwe przyjęcie zlecenia,
  • prawidłowe pobranie próbki,
  • dobór odpowiedniej metody,
  • ocenę wartości parametrycznej,
  • interpretację wyniku,
  • przygotowanie kompletnego sprawozdania,
  • terminowe przekazanie informacji właściwym podmiotom.

Zmiany dotyczą szerokiego grona podmiotów, w tym:

  • laboratoriów wykonujących badania jakości wody przeznaczonej do spożycia,
  • laboratoriów akredytowanych zgodnie z normą PN-EN ISO/IEC 17025,
  • laboratoriów posiadających dotychczasowy udokumentowany system jakości badań wody,
  • próbkobiorców,
  • dostawców wody, hurtowych dostawców wody,
  • zarządców i właścicieli obiektów priorytetowych,
  • osób odpowiedzialnych za interpretację i raportowanie wyników,
  • personelu kontaktującego się z klientem i organami nadzoru sanitarnego.

Szczególnie ważne jest to, że nowe przepisy wprowadzają bardziej szczegółowe wymagania dla laboratoriów wykonujących badania jakości wody do spożycia, a badania w ramach monitoringu zgodności mogą wykonywać wyłącznie laboratoria spełniające określone standardy i posiadające wpis do ewidencji laboratoriów.²

Nowe obowiązki laboratoriów – akredytacja, ewidencja i odpowiedzialność

Jedną z najważniejszych zmian jest przeniesienie wymagań dotyczących laboratoriów do ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej i dodanie rozdziału dotyczącego systemu jakości badań wody.  Laboratoria wykonujące badania wody do spożycia muszą m.in. posiadać akredytację, zapewniać pobieranie próbek przez kompetentnych próbkobiorców zgodnie z właściwymi metodami, sporządzać sprawozdania cząstkowe lub całościowe oraz zostać zgłoszone do ewidencji GIS.

Ustawa wskazuje, że badania jakości wody do spożycia mogą wykonywać laboratoria posiadające akredytację PCA albo innej jednostki akredytacyjnej z państwa członkowskiego UE na zgodność z wymaganiami PN-EN ISO/IEC 17025. Dotyczy to badań wykonywanych metodami referencyjnymi, metodami alternatywnymi lub metodami zwalidowanymi z uwzględnieniem charakterystyk wykonania analiz.

Laboratorium musi również zostać wpisane do ewidencji laboratoriów prowadzonej przez GIS. W ewidencji znajdują się m.in. informacje o zakresie wykonywanych badań, aktualnym certyfikacie i zakresie akredytacji, udziale w badaniach biegłości lub porównaniach międzylaboratoryjnych oraz osobach uprawnionych do przekazywania sprawozdań z badań wody.¹

Ważne terminy, o których trzeba pamiętać

Nowe przepisy wprowadzają kilka istotnych terminów przejściowych:

  • 21 maja 2026 r. – wejście w życie ustawy,
  • 24 czerwca 2026 r. – wejście w życie nowego rozporządzenia Ministra Zdrowia,
  • 3 miesiące od wejścia w życie ustawy – termin na zgłoszenie laboratorium do ewidencji GIS dla laboratoriów spełniających wymagania,
  • 2 lata od wejścia w życie ustawy – okres przejściowy dla próbkobiorców posiadających dotychczasowe uprawnienia,
  • 4 lata od wejścia w życie ustawy – okres przejściowy dla laboratoriów posiadających dotychczasowy udokumentowany system jakości badań wody, pod warunkiem corocznego zatwierdzania,
  • 1 stycznia 2028 r. – termin rozpoczęcia realizacji zadań przez krajowe laboratoria referencyjne wskazane w nowych przepisach.

Ustawa przewiduje obowiązek zgłoszenia laboratorium do ewidencji w terminie 3 miesięcy od wejścia w życie ustawy, a brak zgłoszenia oznacza brak możliwości wykonywania badań jakości wody do spożycia do czasu przyjęcia zgłoszenia. Przepisy przejściowe wskazują również 2-letni okres dla próbkobiorców posiadających dotychczasowe uprawnienia oraz 4-letni okres dla laboratoriów działających dotąd w oparciu o udokumentowany system jakości badań wody.

Pobieranie próbek – obszar, mający bezpośredni wpływ na ważność wyników

Nowe przepisy bardzo mocno pokazują, że pobieranie próbek jest elementem działalności laboratoryjnej mającym bezpośredni wpływ na ważność i interpretację wyniku. Ustawa wskazuje, że laboratorium ma zapewnić pobieranie próbek przez kompetentnych próbkobiorców na podstawie właściwych i akredytowanych metod reprezentatywnych dla poszczególnych parametrów badania wody.

Rozporządzenie doprecyzowuje sposób pobierania próbek. Dla kontroli zgodności w systemie dystrybucji wskazuje stosowanie normy PN-ISO 5667-5, a w przypadku parametrów mikrobiologicznych i mikrobiologicznych parametrów wskaźnikowych – PN-EN ISO 19458.³

W praktyce laboratoryjnej oznacza to konieczność zweryfikowania:

  • czy laboratorium ma właściwie opisane cele pobierania próbek,
  • czy punkty poboru są odpowiednie do celu badania,
  • czy próbkobiorcy mają wymagane kompetencje i upoważnienia,
  • czy zapisy terenowe są kompletne,
  • czy sposób transportu i postępowania z próbką nie podważa ważności wyniku,
  • czy metoda pobierania jest spójna z parametrem i celem badania.

Metody badawcze, LOQ, LOD i niepewność pomiaru

Nowe rozporządzenie określa nie tylko wymagania dotyczące jakości wody, ale również metody analizy, w tym metody referencyjne, metody zwalidowane z uwzględnieniem charakterystyk wykonania analiz oraz metody alternatywne.

Dla laboratoriów oznacza to konieczność przeglądu:

  • zakresu akredytacji,
  • walidacji i weryfikacji metod,
  • granicy oznaczalności,
  • granicy wykrywalności,
  • niepewności pomiaru,
  • sposobu raportowania wyników,
  • możliwości stosowania metod alternatywnych.

Warto zwrócić uwagę, że dla sprawozdań z badań ustawa wymaga wskazania granicy oznaczalności metody dla parametrów chemicznych i wskaźnikowych oraz granicy wykrywalności metody dla parametrów mikrobiologicznych.

To oznacza, że wartości takie jak LOQ i LOD przestają być wyłącznie elementem dokumentacji walidacyjnej – stają się częścią informacji przekazywanej w sprawozdaniu z badań.

Raportowanie wyników – większa formalizacja i krótkie terminy

Jednym z najbardziej praktycznych obszarów zmian jest raportowanie wyników. Nowe przepisy wprowadzają pojęcie sprawozdania całościowego oraz sprawozdania cząstkowego. Sprawozdanie cząstkowe sporządza się w momencie zakończenia badania i uzyskania wyniku wskazującego na niezgodność z wartością parametryczną.

Sprawozdanie z badań wody powinno zawierać m.in.:

  • numer wpisu do ewidencji laboratoriów,
  • imię i nazwisko osoby upoważnionej do pobrania próbki,
  • metodę pobrania próbki, jeżeli dotyczy,
  • imię i nazwisko osoby autoryzującej sprawozdanie,
  • punkt, z którego pobrano próbkę,
  • granicę oznaczalności metody dla parametrów chemicznych i wskaźnikowych,
  • granicę wykrywalności metody dla parametrów mikrobiologicznych.

Szczególnie istotne są terminy przekazywania wyników. W przypadku E. coli, enterokoków jelitowych, bakterii grupy coli ≥ 10 jtk/NPL/100 ml oraz Legionella sprawozdanie należy przekazać w dniu sporządzenia sprawozdania cząstkowego lub całościowego. Dla pozostałych parametrów, przy niezgodności z wartością parametryczną, termin wynosi 7 dni od dnia sporządzenia sprawozdania¹.

Dla laboratoriów oznacza to konieczność uporządkowania procesu raportowania: kto wysyła wynik, do kogo, w jakiej formie, w jakim terminie i jak dokumentuje przekazanie informacji.

Wymagania PCA, norma ISO/IEC 17025 i raportowanie w obszarze regulowanym

Zmiana przepisów ma również znaczenie z punktu widzenia laboratoriów akredytowanych i wymagań PCA, zawartych w dokumentach polskiej jednostki akredytacyjnej. Polskie Centrum Akredytacji opublikowało Komunikat nr 353 dotyczący przedstawiania przez akredytowane laboratoria wyników badań ilościowych w raportach, w których laboratoria powołują się na posiadaną akredytację. Komunikat odnosi się do wymagań PN-EN ISO/IEC 17025:2018-02, zasad metrologii oraz wytycznych ILAC G17.

W kontekście badań wody do spożycia ma to szczególne znaczenie, ponieważ wyniki są wykorzystywane do oceny zgodności z wymaganiami prawnymi. Laboratorium powinno zatem przeanalizować, jak raportuje wyniki ilościowe, jak odnosi się do granic metody, kiedy przedstawia niepewność pomiaru oraz w jaki sposób formułuje stwierdzenia zgodności.

Obiekty priorytetowe, Legionella i ołów

Nowe przepisy dotyczą nie tylko laboratoriów i dostawców wody. Istotne obowiązki pojawiają się także po stronie właścicieli i zarządców tzw. obiektów priorytetowych.

GIS wskazuje, że wprowadzono obowiązek przeprowadzania oceny ryzyka w wewnętrznych systemach wodociągowych w obiektach priorytetowych, czyli niemieszkalnych obiektach, w których więcej niż 50 osób dziennie jest narażonych na ryzyko związane z wodą. Ocena ryzyka obejmuje m.in. ryzyko występowania bakterii Legionella oraz obecność ołowiu².

Dla laboratoriów może to oznaczać wzrost zapotrzebowania na badania Legionella, ołowiu oraz badań powiązanych z oceną ryzyka w wewnętrznych systemach wodociągowych.

Na co laboratoria powinny zwrócić uwagę już teraz?

W najbliższym czasie laboratoria powinny szczególnie skupić się na kilku obszarach.

Po pierwsze, należy zweryfikować zakres akredytacji i sprawdzić, czy obejmuje on metody oraz parametry wymagane w świetle nowych przepisów. Po drugie, trzeba uporządkować proces zgłoszenia do ewidencji GIS i przygotować wymagane dane, w tym informacje o akredytacji, zakresie badań, osobach upoważnionych do przekazywania sprawozdań oraz udziale w badaniach biegłości lub porównaniach międzylaboratoryjnych.

Po trzecie, laboratoria powinny zaktualizować wzory sprawozdań z badań, w szczególności w zakresie numeru wpisu do ewidencji, danych próbkobiorcy, punktu poboru, LOQ i LOD. Po czwarte, konieczny jest przegląd procedur dotyczących pobierania próbek, kompetencji próbkobiorców i dokumentacji terenowej. Po piąte, warto przeanalizować procedurę przyjmowania zleceń – laboratorium powinno wiedzieć, czy badanie jest wykonywane w ramach monitoringu zgodności oraz który PPIS/PGIS jest właściwy dla klienta.

Największym ryzykiem organizacyjnym może okazać się nie samo wykonanie analizy, ale brak właściwej informacji, niewłaściwy termin przekazania wyniku lub niekompletne sprawozdanie.

Dlaczego szkolenia, konsultacje i wymiana doświadczeń są teraz tak ważne?

Nowe przepisy są wielowymiarowe – obejmują prawo, metrologię, akredytację, pobieranie próbek, raportowanie, komunikację z klientem i współpracę z organami nadzoru. Dlatego przeczytanie i zapoznanie się z zapisami ustawy i rozporządzenia może nie wystarczyć, ponieważ pojawią się problemy interpretacyjne lub pytania ze styku wielu dziedzin i wymagań normatywnych.

W praktyce laboratoria będą musiały odpowiedzieć sobie na bardzo konkretne pytania:

  • czy obecny zakres akredytacji jest wystarczający?
  • jak przygotować się do ewidencji GIS?
  • jak zaktualizować sprawozdania?
  • jak raportować wyniki niezgodne?
  • jak interpretować wynik względem wartości parametrycznej?
  • jak udokumentować i w jakim zakresie kompetencje próbkobiorców?
  • jak powiązać wymagania prawne z normą ISO/IEC 17025 i wymaganiami PCA?

Szkolenia, spotkania i wymiana doświadczeń między laboratoriami są teraz szczególnie potrzebne. Umożliwiają nie tylko poznanie przepisów, ale także omówienie praktycznych problemów, ryzyk interpretacyjnych oraz sposobów wdrożenia zmian w codziennej pracy laboratorium.

Szkolenia MS EDU dotyczące nowych wymagań

W MS EDU szkolimy laboratoria z aktualnych zmian w przepisach dotyczących jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Nasze szkolenia są przygotowane z myślą o laboratoriach, próbkobiorcach, osobach odpowiedzialnych za raportowanie wyników oraz podmiotach współpracujących z dostawcami wody i organami nadzoru sanitarnego.

W tym zakresie szczególnie polecamy:

Szkolenia pomagają przełożyć wymagania prawne na konkretne działania: aktualizację procedur, przegląd metod, przygotowanie dokumentacji, organizację raportowania oraz doskonalenie kompetencji personelu.

Podsumowanie

Nowe przepisy dotyczące jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi zmieniają sposób funkcjonowania laboratoriów w tym obszarze. Większe znaczenie zyskują takie działania i procesy jak: akredytacja laboratoriów, ewidencja GIS, kompetencje próbkobiorców, metody badawcze, granice oznaczalności i wykrywalności, sprawozdania cząstkowe oraz terminowe przekazywanie wyników do właściwych organów.

Laboratoria powinny potraktować tę zmianę jako moment na przegląd swoich procesów – od przyjęcia zlecenia, przez pobranie próbki i wykonanie badania, aż po raportowanie wyniku. Dobrze przygotowane laboratorium nie tylko spełni nowe wymagania, ale również ograniczy ryzyko błędów formalnych, technicznych i organizacyjnych.

Zmiana przepisów to wyzwanie, ale też okazja do uporządkowania systemu pracy, wzmocnienia kompetencji personelu i zwiększenia bezpieczeństwa wyników badań.

Źródła:

¹https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/605/text.pdf

²https://www.gov.pl/web/gis/nowe-przepisy-dotyczace-jakosci-wody-przeznaczonej-do-spozycia

³https://eli.gov.pl/api/acts/DU/2026/748/text.pdf